Гади авыл егетеннән спорт һәм бизнес юлына
Раушат Насыйров исеме Актаныш районында гына түгел, ә илебездә гер спорты белән кызыксынучылар арасында да яхшы таныш. Аның тормыш юлы — гади авыл егетенең тырышлык, сабырлык һәм максатчанлык аша зур нәтиҗәләргә ирешү тарихы.
Укытучылар һәм спортка юл ачкан остазлар
Ул спортка мәктәп елларында ук килә. Үзе сөйләгәнчә, аларның классы бик актив була: укучылар төрле ярышларда катнаша, физик әзерлеккә зур игътибар бирелә. Нәкъ менә шул чорда Раушатта спортка карата мәхәббәт уяна. Соңрак, һөнәр училищесында укыганда да, бу кызыксыну сүнми, киресенчә, тагы да ныгый. Бухгалтерлар курсында белем алуга карамастан, ул спортта да үзен күрсәтә: аларның 185-нче төркеме “Иң яхшы спорт группасы” исеменә лаек була.
Раушат Насыйров үсешендә укытучылар һәм тренерлар аерым урын алып тора. Мәктәптә аны Рәмзия Гатина һәм Әнисә Усманова кебек педагоглар канатландыра. Ә инде спорт юнәлешендә төп остазы — Ренат Ильясович Хәбибуллин. Аның җитәкчелегендә яшьләр волейбол уйный, авыр атлетика белән шөгыльләнә, гер күтәрү серләренә төшенә башлый.
Гер спортының тарихи тамырлары
Россия һәм СССР чорында гер спорты үсеше
Бүгенге көндә кешенең көндәлек тормышында физик көч куллану бик аз өлешне генә алып тора — якынча 1–2 процент чамасы гына. Ә менә элек, 150–200 ел элек, тормыш бөтенләй башкача булган: эшләрнең 99 проценты диярлек кул көче белән башкарылган. Кешеләр су ташыган, утын ярган, аны өйләренә алып кайткан, кырда эшләгән — боларның барысы да даими физик хәрәкәт таләп иткән. Нәкъ менә шушы табигый күнегүләр нәтиҗәсендә кешеләр физик яктан ныграк, чыдамрак, камилрәк булганнар.
Вакыт узу белән тормыш шартлары үзгәрсә дә, физик көчкә нигезләнгән күнегүләрнең әһәмияте югалмый. Гер күтәрү спорты да Россиядә яңадан нәкъ менә Советлар Союзы чорында үсеш ала. 1980 нче елларда махсус разряд нормативлары кертелә, һәм бу спорт төре системалы рәвештә үсә башлый. Аеруча Совет Армиясендә гер күтәрү киң тарала, күп кенә күнегүләр нәкъ менә шунда үткәрелә. Разрядлар системасы спортчылар өчен зур этәргечкә әверелә: кемдер беренче разрядка омтыла, кемдер спорт остасы булырга тели, ә кайберләре хәтта югарырак дәрәҗәләргә ирешүне максат итеп куя.
1990 нчы елларга таба гер спорты инде Союз күләмендә яңа дәрәҗәгә күтәрелә — беренче рәсми ярышлар, чемпионатлар үткәрелә башлый. Татарстан да бу процесстан читтә калмый. Мәсәлән, Газинур исемле спортчы 1980 нче елларда узган беренче Союз ярышларында җиңү яулый. Александр Вагурин исә, бүгенге көндә дә актив тормыш алып баручы ветеран буларак, шул ук ярышларда икенче урынга лаек була.
Бу уңышлар республикада әлеге спорт төренә карата кызыксынуны тагын да арттыра. Актаныш районында да көчле мәктәп формалаша: Илгизәр Могътазиров, Дилфат Набиев кебек остазлар яшь буынны тәрбияләүгә зур өлеш кертә. Аеруча Дилфат Набиев — Советлар Союзы беренчелегендә җиңү яулап, спорт остасы исеменә лаек булган шәхес. Аның балалары да спорт юлын дәвам итеп, югары нәтиҗәләргә ирешә, – дип сөйли гер спорты тарихы турында Раушат Рафис улы.
Союз күләмендә үткәрелгән ярышлар гади генә спорт чарасы булып калмыйча, төбәкләрдә спорт үсешенә көчле этәргеч бирә. Казанда да даими рәвештә зур ярышлар уздырыла, һәм бу гер спортының республикада тамыр җәюенә, камилләшүенә ныклы нигез сала. Шулай итеп Татарстанда да көчле спортчылар барлыкка килә. Раушат Насыйров үзе дә шушы дулкында формалаша.
Казан чоры һәм спорттагы зур уңышлар
Раушат Насыйров Казан чорын үзенең спорт карьерасында аеруча әһәмиятле этап итеп искә ала. Ул Казан Дәүләт Төзелеш һәм архитектура институтында укыган елларда тәҗрибәле тренер Анатолий Петрович Горшенин җитәкчелегендә шөгыльләнә. Әлеге остаз кул астында көчле команда тупланган була: ул гер күтәрү буенча биш спорт остасы тәрбияләгән, шулай ук авыр атлетика — штанга күтәрү юнәлешендә дә нәтиҗәле эш алып барган.
Нәкъ менә шул мохит Раушат Насыйров өчен зур мәктәпкә әверелә. Заманчарак методикаларны үзләштереп, системалы күнегүләр аша ул югары нәтиҗәләргә ирешә: биш тапкыр Казан беренчелеген яулый, Татарстан күләмендә дә берничә мәртәбә җиңүче була. Бу чор аның спортчы буларак формалашуында хәлиткеч роль уйный.
Ул гер спорты белән 1996 елдан башлап шөгыльләнә һәм алты ел дәвамында Казанда тәҗрибә туплый. Шул вакыт эчендә ул Россия буйлап кына түгел, дөнья күләмендә дә күп кенә ярышларда катнашу мөмкинлеге ала. 2000 еллардан башлап чит илләрдәге чыгышлар башлана. Моның сәбәбе — Татарстан Республикасының аерым команда белән ярышларда катнашу мөмкинлеге булуында. Мәскәү белән төзелгән килешү нигезендә республика спортчылары Россия составында гына түгел, ә кайбер очракларда мөстәкыйль рәвештә дә Халыкара ареналарда үзләрен күрсәтә алган.
Шушы мөмкинлекләрдән файдаланып, команда 2002 елда Грециянең Афина шәһәрендә чыгыш ясый. Аннан соң Латвиядә, Украинада берничә тапкыр, шулай ук Америка Кушма Штатларында, Германиядә һәм Италиядә узган ярышларда катнаша. Татарстан командасы бу турнирларда даими рәвештә призлы урыннар яулый: икенче, өченче урыннар ала, хәтта кайбер Халыкара ярышларда беренчелеккә дә ирешә.
Бу чор Раушат Насыйров өчен генә түгел, ә гомумән республика гер спорты өчен дә зур үсеш чоры булып кала.
Остазлык
Актаныш чорына килгәндә, Раушат Насыйров өчен бу этап аеруча әһәмиятле. 2002 елдан соң, югары уку йортын тәмамлагач, ул туган ягына кайтып, һөнәре буенча эшли башлый, бер үк вакытта гер спортын үстерү эшенә керешә. Ул балалар белән дә, өлкәннәр белән дә системалы рәвештә шөгыльләнә, һәм бу эш озак та үтми үз нәтиҗәләрен күрсәтә.
Җиде ел эчендә зур уңышларга ирешелә: 2009 елда Актанышта Татарстан беренчелеге үткәрелә. Бу — район өчен дә, тренер өчен дә зур вакыйга була. Әлеге ярышларда Актаныш егетләре эстафетада икенче урын яулый. Бу җиңүнең символы булган кубок бүгенге көндә дә “Иман” спорт комплексында саклана — ул вакыттагы тырышлыкның, бердәмлекнең һәм рух ныклыгының тере истәлеге булып тора.
Шушы еллар дәвамында Раушат Насыйров берничә көчле спортчы тәрбияли: дүрт шәкерте спорт остасына кандидат дәрәҗәсенә ирешә.
Алар арасында Альберт Харисов, Илнар Нәбиев һәм башка егетләр аеруча истә калган. Бу — тренер хезмәтенең нәтиҗәсе, аның сабырлыгы һәм үз эшенә тугрылыгы күрсәткече.
Бүгенге көндә дә аның кайбер шәкертләре спорттан аерылмый, мөмкинлекләреннән чыгып шөгыльләнүләрен дәвам итә. Заман үзгәрү белән, ярыш форматы да үзгәреш кичерә: хәзер “онлайн турнирлар” киң тарала. Элек спортчылар ярышларга барып катнашса, хәзер нәтиҗәләр видеоязмалар аша бәяләнә.
.JPG)
Шундый ярышларның берсендә күптән түгел генә Актанышта яшәүче Илшат Салихов та зур уңышка ирешә. 60 яшь булуына карамастан, ул 12 килолы герне өч минут эчендә 64 тапкыр күтәреп, Россия күләмендә өченче урынны яулый. Көндәлек тормышта ул икмәк кабул итү предприятиесендә инкассатор булып эшли, ләкин спорттан аерылмый.
Раушат Насыйров Илшатның остазы. Аның сүзләренчә, Илшат кебек спортчылар элек тә шөгыльләнгән, ләкин техника һәм методика ягыннан камиллек җитмәгән. Шуңа күрә аларны яңадан өйрәтергә, дөрес алымнарны, күнегү системасын гына түгел, ә спортка карата үзенчәлекле фикерләү — билгеле бер “философия” дә бирергә туры килгән. Бүген исә ул аерым спортчылар белән индивидуаль эш алып бара, һәркайсына шәхси якын килүне мөһим дип саный.
Яшьләр һәм спорт проблемалары
Яшьләрне спортка җәлеп итү мәсьәләсе бүген аеруча кискен тора. Аеруча гер спортына килгәндә, бу тагын да ныграк сизелә. Чөнки безнең татар халкының милли горурлыгы булган милли көрәш көчле, физик яктан әзерлекле егетләрне үзенә бик тиз җәлеп итә. Моннан тыш, көрәш ярышларындагы бүләкләр дә шактый саллы: автомобильләр, кыйммәтле призлар, юлламалар — болар, әлбәттә, яшьләр өчен өстәмә кызыксыну тудыра. Шуңа күрә гер спортына яшьләрне җәлеп итү җиңелләрдән түгел.
Моннан тыш, бүгенге демографик хәл дә үзен сиздерә: элек бер класста 25–30 бала укыса, хәзер андый саннар сирәк очрый. Бу да спортка килүче балалар санына турыдан-туры йогынты ясый.
Гер спорты белән шөгыльләнү өчен бала иң беренче чиратта тулысынча сәламәт булырга тиеш. Организмда нинди дә булса тайпылышлар, сәламәтлеккә кагылышлы җитешсезлекләр булганда, бу спорт төре белән шөгыльләнү киңәш ителми. Моннан тыш, гер күтәрүнең үзенә генә хас үзенчәлекләре бар — аеруча буыннарның хәрәкәтчәнлеге зур әһәмияткә ия. Даими күнегүләр белән беррәттән, буыннарга ял да кирәк, чөнки артык йөкләнеш сәламәтлеккә зыян китерергә мөмкин.
Гер спорты үсеше һәм методика
Раушат Насыйров сүзләренчә, ул үзе дә соңгы елларда нәкъ менә шушы эстафета ярышларында актив катнашырга тырыша. Бүген дә ул спорттан аерылмый: ел саен районда үткәрелүче авыл хезмәтчәннәре спартакиадасында чыгыш ясый, призлы урыннар яулый. Элек Актаныш районы данын яклап, “Газстройсервис” оешмасы исеменнән дә катнашкан. Шулай ук Сабантуй бәйрәмнәрендә дә үз көчен сынап карауны дәвам итә. Быел гына, ялда булу сәбәпле, ярышлардан читтәрәк калырга туры килгән.
Заманча технологияләр спорт өлкәсенә дә үзгәрешләр кертә. Бүген “онлайн ярышлар” төшенчәсе киң тарала: спортчылар үз нәтиҗәләрен видеога төшереп җибәрә, һәм алар дистанцион рәвештә бәяләнә. Әмма Раушат Насыйров традицион форматны өстен күрә. Аның фикеренчә, ярыш — ул нәтиҗә генә түгел, ә аралашу, тәҗрибә уртаклашу, дөнья күрү мөмкинлеге дә. Шуңа күрә ул, мөмкинлек булганда, ярышларга шәхсән барып катнашуны кулайрак дип саный.
Спортта һәркемнең үз сере бар, ди ул. Кемдер герне күтәрү алдыннан махсус майлар куллана, кемдер үзенә генә хас методика белән шөгыльләнә. Бу нечкәлекләр еллар буе тупланган тәҗрибә белән килә.
Гер спортының киләчәгенә килгәндә, Раушат Насыйров аны өметле дип бәяли. Бүген дөньяның төрле почмакларында бу спорт төре актив үсә: Америка Кушма Штатларында, аеруча Цинциннати һәм Сан-Диего шәһәрләрендә, көчле мәктәпләр эшли. Шулай ук Италиядә, Казахстанда, Австралиядә, Германиядә дә югары дәрәҗәдәге әзерлек системалары бар. Соңгы егерме елда исә бу спортка хатын-кызлар да актив рәвештә килә башлаган, бигрәк тә Америкада аларның кызыксынуы зур. Бу исә гер спортының киләчәге өметле булуын тагын бер кат раслый.
Бүгенге көндә гер спортына кызыксыну кимеми, киресенчә, елдан-ел арта бара. Раушат Насыйров билгеләп үткәнчә, бу юнәлешкә хәзер хатын-кызлар да, ир-егетләр дә актив тартыла. Аның фикеренчә, нәкъ менә шушы киң колачлы кызыксыну спорт төренең киләчәге барлыгын раслый.
Заманча технологияләр дә гер спорты үсешенә зур йогынты ясый. Онлайн турнирлар, дистанцион дәресләр — болар барысы да бүгенге спортчылар өчен яңа мөмкинлекләр ача. Раушат Насыйров танылган спортчы Иван Денисовның онлайн чыгышын карый. Иван Денисов — гер күтәрү буенча дөньякүләм танылган, күпсанлы рекордлар иясе. Аның YouTube һәм RuTube платформаларында үз каналлары бар, анда ул тәҗрибәсе белән уртаклаша. Моннан тыш, халыкара дәрәҗәдәге остазлар төрле илләрдә — Вьетнамда, Таиландта — җыелып, белемнәрен камилләштерә, тәҗрибә уртаклаша.
Әгәр 20–25 ел элек мондый мөмкинлекләр бөтенләй булмаса, бүгенге яшьләр әзер методикаларга, дөрес техникага турыдан-туры чыга ала. Бу исә аларның нәтиҗәләрен күпкә тизрәк үстерергә ярдәм итә. Элекке хаталар аша узмыйча, алар туры юлдан — профессиональ белем нигезендә үсәләр.
Раушат Насыйров үзе дә зур спортчылар белән очрашу бәхетенә ирешкән. Мәсәлән, 2003 елда Россия Кубогында ул легендар спортчы Сергей Рачинский белән бер мәйданда чыгыш ясый. Ул вакытта Рачинский рекордсмен була, һәм Насыйров аңардан бик аз гына калыша. Бүгенге көндә Сергей Рачинский — берничә Гиннесс рекорды иясе, гер күтәрүдә дә, штангада да уникаль нәтиҗәләр күрсәткән шәхес. Хәзер ул да үз дәресләрен тәкъдим итә, спортчыларга белем бирә.
Минем “Спорт сезгә нәрсә бирде?” дигән соравыма Раушат Насыйров бик уйланып җавап бирде. Аның сүзләренчә, спорт — ул физик камиллек кенә түгел, ә иң беренче чиратта характерны тәрбияләү чарасы. Ул дисциплинага өйрәтә, вакытны дөрес бүлергә, режим сакларга, үз-үзеңне контрольдә тотарга ярдәм итә.
Бүгенге көндә дә ул яшьләр белән эшләргә әзер. Кызыксынучылар өчен “Газстройсервис” базасында махсус спорт залы булдырылган. Анда шөгыльләнүләр бушлай оештырыла. Залда төрле авырлыктагы — 8 килодан алып 33 килога кадәр герләр бар. Тренер һәркемгә физик мөмкинлекләренә карап йөкләнеш тәкъдим итә. Насыйров фикеренчә, күнегүләр төрле булырга тиеш: бер үк авырлык белән генә эшләү кешене арыта, ә төрлелек исә организмны да, фикерләүне дә актив тота.
Спортта, әлбәттә, махсус кием дә мөһим. Федерацияләр тарафыннан куелган таләпләр нигезендә спортчылар ярышларда тиешле формада чыгыш ясарга тиеш.
.JPG)
Гер спорты үсешендә ярдәм күрсәтүчеләр дә бар. Шуларның берсе — Кукмарада эшләүче тренер Фаил Миңнемуллин. Аның аша күп еллар элек җырчы Салават Фәтхетдинов белән танышу мөмкинлеге туган. Шул вакыттан башлап Салават әлеге спорт юнәлешен хуплый, бүгенге көндә федерация президенты буларак, ярышларда катнаша, спортчыларга ярдәм итә.
Гаилә һәм спорт
Раушат Насыйров гаиләсендә дә спортка битараф түгелләр. Кызлары гер спорты белән шөгыльләнмәсә дә, үз юнәлешләрен сайлаган. Олы кызы Сөмбел бию белән җитди шөгыльләнеп, коллективы белән “Созвездие-Йолдызлык” фестивалендә Гран-при яулый, хәзер югары уку йортында белем ала. Кече кызы Алсу бадминтон белән шөгыльләнә, күптән түгел генә җәрәхәт алса да, терелгәч спортка кире кайтырга ниятли.
Сәламәтлек һәм күнегүләр
Раушат Насыйров сүзләренчә, тренировкалар системасында махсус асылыну? күнегүләре дә киң кулланыла. Ул турникта башкарылган бер күнегү турында аерым искәртә: анда кеше турникка аяклары белән беркетелә һәм йөзтүбән килеш асылынып тора. Бу ысул умыртка баганасына (позвоночникка) йөкләнешне киметеп, аны сузуга ярдәм итә.
Белгеч аңлатуынча, башта мондый халәттә 5 секунд кына тору да җитә, аннары организм күнеккән саен вакытны бер минутка кадәр арттырырга мөмкин. Бу күнегү аеруча яшьләр арасында кызыксыну уята. Аның асылы шунда: гади тормышта кан күбрәк түбән өлешкә җыела, ә башны аска каратып асылынып торганда кан әйләнеше активлаша, организмга яңа йөкләнеш бирелә.
Сәламәтләндерү курслары ачу турында сорауга ул елмаеп җавап бирә. Аның әйтүенчә, авыл яшьләре еш кына сикерү, йөгерү кебек күнегүләр белән шөгыльләнә, ләкин бу вакытта кайбер эчке органнарга йөкләнеш дөрес булмаска мөмкин. Шуңа күрә ул кайчак башны аска каратып асылынып тору кебек күнегүләрнең файдасын аңлатырга тырыша, әмма һәрвакыт тыңлап бетермиләр, ди ул елмаеп.
Раушат Насыйров шулай ук бүгенге көндә киң таралган йога кебек юнәлешләргә дә игътибар итә. Аның фикеренчә, һәр методиканың үз урыны бар, әмма төп максат — организмга дөрес йөкләнеш бирү һәм сәламәтлекне саклау.
Раушат Насыйров бүгенге көндә үзенең физик активлыгын саклауны даими рәвештә дәвам итә, ләкин элеккеге кебек максималь йөкләнешләргә артык өстенлек бирми. Аның сүзләренчә, хәзер ул мөмкинлек булган саен бассейнга йөрергә тырыша. Су эчендә башкарылган күнегүләр организм өчен йомшак, шул ук вакытта нәтиҗәле йөкләнеш бирә.
Моннан тыш, ул йөгерүне дә көндәлек тормышының мөһим өлеше дип саный. Раушат Насыйров фикеренчә, йөгерү — ул иң беренче чиратта кардионагрузка, ягъни йөрәк-кан тамырлары системасын ныгыта торган күнегү. Аның асылынча, организмдагы һәр орган нормаль эшләсен өчен йөрәкнең дөрес һәм даими йөкләнештә булуы бик мөһим.
Шул ук вакытта ул бүген инде элеккеге кебек авыр герләр күтәрүгә артык игътибар бирмәвен дә билгеләп үтә. Моның сәбәбен ул гади итеп аңлата: кеше организмы — машина кебек, һәм даими артык йөкләнеш аның буыннарын, сеңерләрне һәм башка системаларны әкренләп туздыра. Шуңа күрә физик активлыкны дөрес дозалау, методика нигезендә башкару зарур.
Раушат Насыйров фикеренчә, спортта төп принцип — экстремаль авырлыклар белән даими эшләү түгел, ә акыллы һәм системалы күнегүләр. Нәкъ менә шундый алым гына организмны саклап калырга, шул ук вакытта физик форманы югары дәрәҗәдә тотарга мөмкинлек бирә.
Сәнәгать паркындагы хезмәте
Тугыз ел элек Актаныш районында «Актаныш» сәнәгать паркы эшли башлый. Соңгы ике ел дәвамында әлеге проект белән бәйле мәсьәләләрне Раушат Насыйров күзәтеп, аларны гамәлгә ашыру юнәлешендә актив эш алып бара.
Сәнәгать паркын идарә итүче төп оешма — «Унипарк» компаниясе. Ул резидентлар өчен уңайлы бизнес-мохит булдыруга юнәлдерелгән шартлар тәкъдим итә. Аерым алганда, шәхси эшмәкәрләр өчен льготалы режим, җиңеләйтелгән финанслау мөмкинлекләре каралган. Моннан тыш, сарыф ителгән электр энергиясе чыгымнарының бер өлеше субсидияләнә. Шулай ук газ, су, электр энергиясе һәм канализация кебек төп инженер-коммуникацияләр тулысынча тәэмин ителгән, бу исә җитештерү эшчәнлеген башлап җибәрү өчен уңай шартлар тудыра.
Бүгенге көндә сәнәгать паркында конкрет проектлар да уңышлы эшләп килә. Эшмәкәр Айгиз Фәрдиев белән берлектә ТИЦ — технологик инновацияләр үзәге төзелгән, ул 1000 баш кош-корт асрауга исәпләнгән. Моннан тыш, «Природные ресурсы» юнәлешендәге эшчәнлек, шулай ук сөт эшкәртү комбинаты да үсеш ала.
Сәнәгать паркы резидентлары составында ике зур ангар да бар. Алар «Унипарк» компаниясе белән берлектә төзелгән һәм аларның берсендә «Актаныш казлары» авыл хуҗалыгы кооперативы үз эшчәнлеген башлап җибәргән.
Проект җитәкчелеге киләчәктә дә яңа эшмәкәрләрне җәлеп итүне максат итеп куя. Сәнәгать паркында җитештерү яки башка төр эшчәнлек башларга теләүчеләр өчен барлык инфраструктура әзер, һәм аларга үз проектларын тормышка ашыру өчен киң мөмкинлекләр ачыла.
«Актаныш» сәнәгать паркы бүгенге көндә үзенең чын эшчәнлек мәйданы буларак ныгый бара. Биредә инде берничә ел дәвамында төрле юнәлешләрдәге җитештерү һәм сервис оешмалары уңышлы эшләп килә.
Резидентлар исемлегендә «Агрофирма Актаныш», «Ростар-инжиниринг», «Агроэлитгрупп», «Газстройсервис» кебек эре һәм район өчен әһәмиятле компанияләр урын алган. Алар авыл хуҗалыгы, инженер-төзелеш, җитештерү һәм хезмәт күрсәтү өлкәләрендә актив эшчәнлек алып бара.
Сәнәгать паркы вәкилләре белдерүенчә, әлеге предприятиеләрне исәпкә алганда, бүгенге көндә резидентлар саны 22 гә җитә. Бу күрсәткеч проектның киңәюен, бизнес өчен кызыклы мәйданга әверелүен һәм район икътисадына сизелерлек өлеш кертүен күрсәтә.
get newsletter